Ռուսաստանի նախաձեռնությամբ տեղի է ունեցել Վլադիմիր Պուտինի և Նիկոլ Փաշինյանի հեռախոսազրույցը, որի ընթացքում անդրադարձ է կատարվել Հայաստանի եվրոպամետ քաղաքականությանը և դրա տնտեսական հետևանքներին։ Այս մասին գրում է «Ռիա Նովոստի»-ն։
«Վերջին շրջանում ակտիվորեն քննարկվում է Հայաստանի ղեկավարության եվրոպամետ մոտեցումը, որի համատեքստում հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունները դիտարկվում են որպես կարևորագույն իրադարձություն։ Ըստ Փաշինյանի՝ վերընտրվելուց հետո ինքը նախաձեռնելու է նոր Սահմանադրության ընդունումը, որի հիմնական նպատակը, իշխող կուսակցության հաղթանակի դեպքում, լինելու է ԵՄ անդամակցության հաստատուն ուղին, ինչն էլ կարագացնի համապատասխան շարժումները։ Այս ֆոնին, ռուսալեզու հրապարակումներում առկա զարմանքը որոշ չափով զվարճալի է, քանի որ քայլերը վաղուց ուրվագծված էին։ Դեռևս 2023 թվականի հոկտեմբերին Եվրախորհրդարանում Փաշինյանը հայտարարել էր, որ Հայաստանը պատրաստ է մերձենալ Եվրամիությանը, որքանով ԵՄ-ն հնարավոր կհամարի։ Կասկածները պետք է ցրվեին 2025 թվականի մարտին «ՀՀ-ի Եվրամիությանը անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին» օրենքի ընդունմամբ և այս տարվա հունվարին Փաշինյանի հայտարարությամբ, որտեղ նա ԵՄ-ին անդամակցության ուղին որակել էր միանշանակ։ Այս պատմության վճռորոշ պահը ընթացիկ տարվա մայիսի 5-ի Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովն էր, որտեղ ՀՀ վարչապետը ողջույններ փոխանակեց Զելենսկու հետ և հայտնեց, որ «մենք ուրախ և երջանիկ կլինենք» ԵՄ ընդունվելու դեպքում՝ միաժամանակ առաջ քաշելով լիովին ռուսամետ նախաձեռնություն՝ ստեղծելու «նոր ԱՊՀ առանց Ռուսաստանի»։
Ռուս պաշտոնյաներն ու գործակալությունները այս ընթացքում մշտապես զգուշացրել են Հայաստանի ղեկավարությանը անխուսափելի, այդ թվում՝ տնտեսական հետևանքների մասին։ Սակայն մյուս կողմում վստահ էին, որ աշխատասիրությունն ու ժողովուրդների միջև բարեկամությունը կհաղթահարեն ամեն ինչ։ Փաշինյանը հայտարարել է, որ երկրի իշխանությունները մտահոգված չեն ապրանքների գների հնարավոր աճով, եթե Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները վատթարանան։
Այս նոտայի վրա Ռուսաստանից եկան լուրեր։ Մայիսի 28-ին ՌԴ էներգետիկայի նախարարությունը նամակով զգուշացրեց Հայաստանի իշխանություններին գազի և նավթամթերքի անմաքս մատակարարումների համաձայնագրի հնարավոր դադարեցման մասին։ Նույն օրը բռնկվեց ձողաձկան համաճարակ, և Ռոսսելխոզնադզորը մայիսի 30-ից սահմանափակեց Հայաստանից թարմ լոլիկի, վարունգի, պղպեղի, կանաչեղենի և ելակի ներմուծումը։ Հունիսի 2-ից կսահմանափակվի խաղողի, բալի, ծիրանի, սալորի, դեղձի և բալի, ինչպես նաև հայկական կենդանի ձկան ու ձկնամթերքի ներմուծումը՝ «մինչև ստեղծված իրավիճակի կարգավորումը»։ Նախկինում Ռուսաստանում արգելափակվել էր նաև հանքային ջրերի և ալկոհոլային խմիչքների որոշակի տեսակների վաճառքը։ Մայիսի 29-ին, փակ հանդիպումից հետո, Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղրղզստանի և Ղազախստանի առաջնորդները կոչ արեցին Հայաստանին հնարավորինս շուտ հանրաքվե անցկացնել ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև ընտրության վերաբերյալ, քանի որ ԵՄ-ին միանալու Հայաստանի քայլերը ռիսկեր են ստեղծում ԵԱՏՄ անդամների տնտեսական անվտանգության համար։ Ինչպես նշել է ՌԴ նախագահի օգնական Ուշակովը. «դեպի ԵՄ շարժվելը Հայաստանի ինքնիշխան իրավունքն է, բայց այն չպետք է դա անի ԵԱՏՄ երկրների հաշվին»։
Նույն օրը Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը շարադրեց, որ «ամեն ինչ, ինչ լավ է հայերի համար, ընդունելի է և լավ է Ռուսաստանի համար»։ Նա հարցրեց՝ արդյոք կատարվել են զգույշ հաշվարկներ ու թվերը մանրացվել են, և հավելեց, որ անհնար է համապատասխանեցնել ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի չափանիշները, ուստի ստիպված կլինեն կրճատել տնտեսական համագործակցությունը Հայաստանի հետ։ Ըստ նրա՝ չի լինի այնպես, որ Հայաստանը շահի, իսկ Ռուսաստանը տուժի, այլ կլինի այն, ինչը լավագույնն է ՌԴ-ի համար։ Ռուսաստանի առաջնորդի խոսքով՝ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու դեպքում Հայաստանը կկորցնի իր ՀՆԱ-ի 14 տոկոսը, իսկ արտոնություններն, էժան էներգիան, անվիզա ճանապարհորդությունը և Ռուսաստանում առանց արտոնագրի աշխատելը կմոռացվեն։
Գլխավորն այն է, որ ըստ Պուտինի՝ «Ուկրաինայի ճգնաժամը սկսվել է այնպիսի իրավիճակով, որը նման է նրան, ինչ հիմա տեղի է ունենում Հայաստանում»։ Այս դիտողությունը ուղղակիորեն վերաբերում է անցյալ տարվա դեկտեմբերի 2-ին Բրյուսելում ստորագրված «ՀՀ-ի և Եվրոպական Միության միջև գործընկերության ռազմավարական օրակարգին»։ Օրակարգի հիմնական կետերից էր «Հայաստանի դիմադրողականությունը, անվտանգությունը և կայունությունը ամրապնդելու» համատեղ ծրագրերի մշակումը, այդ թվում՝ Եվրոպական խաղաղության հիմնադրամի միջոցով, որը 2022 թվականից ի վեր Կիևին զենքի մատակարարման և ռազմական աջակցության ֆինանսավորման հիմնական համաեվրոպական մեխանիզմն է։
Հստակ պատասխան չստանալով՝ Ռուսաստանի նախագահը երեկ՝ Հայաստանի վարչապետի ծննդյան օրը, զանգահարեց նրան՝ շնորհավորանքներով, և հիշեցրեց ԵԱՏՄ ղեկավարների առաջարկը՝ որոշում կայացնելու վերաբերյալ։ Կարճատև դադարից հետո Փաշինյանը տեսաուղերձ ձայնագրեց, որում նշեց, որ «Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վերափոխումը անխուսափելի կլինի»։ Որոշել են՝ լավ, այսքանը, սպասեք տրանսֆորմերներին, դրանք շատ պետք կգան ԵՄ-ում։
