ՏԵՍԱՆՅՈւԹ․ Պուտին- Փաշինյան խոսակցությունն՝ ամբողջությամբ

Կրեմլում տեղի է ունեցել Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումը Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ։

ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտին — Հարգելի Նիկոլ Վլադիմիրի, հարգելի ընկերներ, մենք շատ ուրախ ենք ձեզ տեսնել Մոսկվայում։ Շատ շնորհակալություն, որ ընդունեցիք հրավերը։

Մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանի ներքաղաքական գործընթացները թափ են հավաքում, և շուտով ընտրություններ են։ Այս առնչությամբ ինչի՞ վրա կցանկանայի ուշադրություն հրավիրել։ Կցանկանայի անդրադառնալ մի քանի հանգամանքի։ Գլխավորը՝ որպեսզի այս ներքաղաքական գործընթացները, իսկ դրանք միշտ սրվում են ցանկացած նախընտրական արշավի ընթացքում, այդ սրացումը, վստահ եմ, որ Հայաստանում էլ նույնն է, ինչ Ռուսաստանում և աշխարհի մյուս երկրներում, որպեսզի որևէ կերպ չվնասեն Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև մեր հարաբերություններին։

Մենք Ձեզ հետ բազմիցս խոսել ենք այդ մասին․ Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև առանձնահատուկ հարաբերություններ են, դրանք ձևավորվել են ոչ թե տասնամյակների, այլ դարերի ընթացքում։ Մեզ միավորում են ընդհանուր պատմությունը և անցյալում համատեղ ջանքերով ընդհանուր խնդիրների լուծումը։ Մեզ միավորում է նաև քաղաքակրթական ընդհանրությունը։ Սա չափազանց կարևոր է։

Ես Ձեզ մեկ անգամ առանձնազրույցի ժամանակ ասել եմ, կարող եմ ասել նաև հրապարակայնորեն․ մեզ միշտ բավարարում է այն ամենը, ինչ բխում է հայ ժողովրդի շահերից։ Եվ Դուք միշտ կարող եք դա ի նկատի ունենալ։

Ինչ վերաբերում է տնտեսությանը, ապա այն զարգանում է լավ տեմպերով։ Նախանցյալ տարում շրջանառությունը կազմել է 11 միլիարդ դոլար։ Իսկ նախորդ՝ 2025 թվականին՝ 6,4 միլիարդ։ Կցանկանայի ուշադրություն հրավիրել, որ, օրինակ, հարևան երկրի՝ Ադրբեջանի հետ այդ ցուցանիշը պակաս է հինգ միլիարդից՝ 4,9։ Այնուամենայնիվ, դա ինչ-որ բան վկայում է։ Եվ այդ 6,5 միլիարդից 1,2 միլիարդ դոլարը գյուղատնտեսական արտադրանք է։ Դա բանջարեղեն է, միրգ, գինի, այսինքն՝ այն ամենը, ինչ արտահանում է Հայաստանը։

Այս կապակցությամբ, իհարկե, մենք Ձեզ հետ նույնպես խոսել ենք, որոշ հարցեր, իմ կարծիքով, բավական կարևոր են մեր հարաբերությունների համար։ Դրանք են, օրինակ, էներգետիկան, գյուղատնտեսությունը, որը ես արդեն նշեցի։

Մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանում ընթանում է քննարկում Եվրամիության հետ հարաբերությունների զարգացման վերաբերյալ։ Մենք դրան վերաբերվում ենք լիովին հանգիստ, հասկանում ենք, որ ցանկացած երկիր ձգտում է առավելագույն օգուտ քաղել երրորդ երկրների հետ համագործակցությունից։ Սակայն պետք է ակնհայտ լինի, պետք է ազնիվ կերպով, նախապես, ինչպես ասում են, ի սկզբանե ասված լինի, որ Եվրամիության հետ մաքսային միությունում լինելը և ԵԱՏՄ-ում գտնվելն անհնար է։ Դա պարզապես անհնար է։ Եվ հարցը նույնիսկ քաղաքական չէ, այլ զուտ տնտեսական բնույթի է։ Քանի որ որոշ հարցեր պահանջում են համատեղ մեծ աշխատանք, որը պետք է տարվի տարիներով։ Դա առանձին ապրանքային խմբերի գնահատման տարբերությունն է, այդ խմբերի մուտքը շուկա։ Դա բոլոր ապրանքների համար ֆիտոսանիտարական վերահսկողությունն է։ Ռուսաստանում և Եվրամիության երկրներում ֆիտոսանիտարական պահանջները լիովին տարբեր են, էապես տարբերվում են։ Կան նաև բազմաթիվ այլ խնդիրներ, որոնք այսօր, այս պահ, ինչ-որ պահի, գուցե տարիներ անց, մենք՝ ԵԱՏՄ-ն և Եվրամիությունը, հույս ունեմ, որ այդպես էլ կլինի, վերջիվերջո նույն մայրցամաքում ենք ապրում, կկարողանանք կարգավորել հարաբերությունները։ Բայց նույնիսկ ուկրաինական ճգնաժամից առաջ, երբ փորձում էինք եվրոպացիների հետ պայմանավորվել, որպեսզի համատեղ ինչ-որ կերպ աշխատենք, ոչինչ չստացվեց։ Նրանք զբաղեցնում են շատ կոշտ դիրքորոշում՝ գործնականում յուրաքանչյուր հարցի շուրջ, նույնիսկ այնպիսի հարցերի, որոնք ինձ այն ժամանակ թվում էին մանր։

Հիմա՝ ինչ վերաբերում է էներգետիկային։ Հույս ունեմ, որ այստեղ էլ իրավիճակը կկարգավորվի։ Սակայն այսօրվա դրությամբ, Դուք գիտեք, էներգակիրների գները, օրինակ՝ գազի գինը Եվրոպայում անցնում է 600 դոլարը 1000 խորանարդ մետրի դիմաց, իսկ Ռուսաստանը գազ է վաճառում Հայաստանին 177,5 դոլարով 1000 խորանարդ մետրի դիմաց։ Տարբերությունը մեծ է։ Տարբերությունը էական է։

Մենք այս հարցում էլ հաճախ Ձեզ հետ վիճում ենք։ Ես գիտեմ, որ Դուք պնդում եք էներգակիրների գնի որոշման այլ եղանակների վրա, բայց սրանք, այնուամենայնիվ, այլ իրավիճակ է՝ 600 և 177,5։

Իսկ եթե նայենք, թե ինչ է տեղի ունենում Հայաստանի տնտեսության հետ, չգիտեմ, ինձ թվում է՝ Դուք էլ եք այդպես գնահատում․ վերջին տարիներին Հայաստանի արտահանումը ԵԱՏՄ երկրներ աճել է 10 անգամ։ Կրկնում եմ՝ սա Ձեր որոշումն է, ի վերջո Ձեր թիմի, Ձեր փորձագետների որոշումը՝ որտեղ և ում հետ, ինչ հիմքի վրա աշխատել։

Հիմա՝ անվտանգությանը վերաբերող հարցերը։ Իհարկե, ամենազգայուն հարցը մինչ օրս՝ մենք դա հասկանում ենք, մենք հաճախ ենք այդ մասին խոսում, այն ամենն է, ինչ կապված է Ղարաբաղի հետ։ Մենք մշտապես այդ մասին խոսում ենք։ Եվ մենք գիտենք, որ թե՛ Ձեր, թե՛ Ձեր գործընկերների մոտ առաջացել են և մինչ օրս առաջանում են հարցեր և որոշակի դժգոհություններ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության՝ ՀԱՊԿ-ի նկատմամբ։ Մենք մշտապես վերադառնում ենք այս հարցին։ Բայց կարծում եմ՝ նաև ակնհայտ է, որ այն բանից հետո, երբ Դուք 2022 թվականին Պրահայում ընդունեցիք, որ Ղարաբաղն Ադրբեջանի մաս է կազմում, ՀԱՊԿ-ի միջամտությունն այս գործընթացին, որը ստացել է ներադրբեջանական երանգ, պարզապես բացարձակապես սխալ էր այդ հարցում՝ կապված Ղարաբաղի վերամիավորման հետ, եթե այն համարենք Ադրբեջանի մաս․ սա գնահատական չէ, ես չեմ ասում, որ սա լավ է կամ վատ, խաղաղ կյանքի կազմակերպման տեսանկյունից, կարծում եմ, որ, հավանաբար, դա իմաստ ուներ։

Եվ, ի դեպ, այսօր, Ձեր և Ադրբեջանի նախագահի ջանքերի շնորհիվ, կարծում եմ, հաջողվել է դուրս գալ հարաբերությունների կայունացման մակարդակի, և ԱՄՆ նախագահը նույնպես ակտիվ մասնակցություն է ունեցել դրանում։ Եվ, իմ կարծիքով, նաև տրանսպորտային ուղիներն են ապաշրջափակվում և այլն։ Այստեղ պարզապես պետք է փնտրել հարաբերությունների հետագա ամրապնդման ուղիներ։ Բայց ինձ թվում է, որ այստեղ էլ պետք է վերջակետ դնել, և ավելի լավ կլիներ, եթե սա չդառնար ներքաղաքական գործընթացի մաս, հատկապես նախընտրական արշավի ընթացքում։

Եվ վերջապես, Հայաստանում մենք շատ ընկերներ ունենք, շատ, մենք դա գիտենք։ Շատ հայեր են ապրում Ռուսաստանի Դաշնությունում։ Կարելի է տարբեր կերպ հաշվարկել, մենք համարում ենք՝ ավելի քան 2 միլիոն մարդ։ Եվ հենց մեր ներքին գործերի նախարարության վիճակագրական տվյալներն են այդ մասին վկայում։ Եվ կան բազմաթիվ քաղաքական ուժեր, որոնք ռուսամետ դիրքորոշում ունեն։ Իհարկե, ես Ձեզ բացահայտ կասեմ՝ մեր միջև այնպիսի երկխոսություն է, որ մենք միշտ խոսում ենք ազնվորեն և ուղիղ։ Մենք շատ կցանկանայինք, որ այս բոլոր քաղաքական կուսակցությունները, քաղաքական գործիչները կարողանային մասնակցել այս ներքաղաքական աշխատանքին՝ ընտրությունների ընթացքում։ Ոմանք, գիտեմ, գտնվում են ազատազրկման վայրերում, չնայած այն հանգամանքին, որ ունեն Ռուսաստանի անձնագիր։ Դա Ձեր որոշումն է, մենք չենք միջամտում, բայց կցանկանայինք, որ նրանք, առնվազն, կարողանային մասնակցել այս ներքաղաքական գործընթացին։

Եվ ևս մեկ անգամ ուզում եմ ասել, որ ինչ էլ տեղի ունենա, մենք Ռուսաստանում միշտ առաջնորդվելու ենք նրանով, թե ինչն է ձեռնտու հենց հայ ժողովրդին։ Ես դա միշտ ասել եմ Ձեզ և ուզում եմ ևս մեկ անգամ ընդգծել։
Հույս եմ հայտնում, որ ինչպես էլ ավարտվեն ընտրությունները Հայաստանում, մեր ընդհանուր տրամադրվածությունը՝ ռուս-հայկական հարաբերությունների կառուցման և ամրապնդման ուղղությամբ, կշարունակվի։ Շնորհակալություն։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան — Շատ շնորհակալություն, Վլադիմիր Վլադիմիրի։ Նախևառաջ շնորհակալություն հրավերի և ջերմ ընդունելության համար։

Մենք, իհարկե, վերջերս հանդիպում ունեցանք Սանկտ Պետերբուրգում և անցկացրինք շատ հաջող բանակցություններ։ Սակայն մեր հարաբերություններն այնքան հագեցած են, որ նման հաճախակի հանդիպումների կարիք կա, և բարձր մակարդակով միշտ կա քննարկելու բան։

Իհարկե, Ռուսաստանի Դաշնության հետ մեր հարաբերությունները շատ խորն են, շատ կարևոր են մեզ համար, և, իմ կարծիքով, դրանք դինամիկ կերպով զարգանում են մեր տարածաշրջանում ձևավորված նոր իրողությունների պայմաններում, երբ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև վերջապես հաստատվել է խաղաղություն։ Եվ կարծում եմ, որ դա դրականորեն է անդրադառնում նաև Ռուսաստանի Դաշնության հետ մեր հարաբերությունների վրա, որովհետև մեր անկախության սկզբից ի վեր առաջին անգամ ունենք երկաթուղային կապ Ռուսաստանի Դաշնության հետ, և մենք Ադրբեջանի տարածքով երկաթուղով Ռուսաստանից ներմուծում ենք իրականացնում։ Հուսով եմ՝ մոտ ապագայում նաև արտահանում կիրականացնենք։ Եվ սա, իհարկե, ամրապնդում է մեր ավանդական տնտեսական կապերը և ամրապնդում է մեր կապերը Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակում։

Ինչ վերաբերում է Եվրամիությանը, ապա, իհարկե, մենք գիտենք, որ սկզբունքորեն երկու միավորումների անդամակցությունն անհամատեղելի է, սակայն այն, ինչ մենք անում ենք, և այն օրակարգը, որը մենք ունենք, առնվազն այս պահին համատեղելի են։ Սա փաստ է։ Եվ քանի դեռ կա այդ օրակարգերը համատեղելու հնարավորություն, մենք կշարունակենք դրանք համատեղել։ Իսկ երբ գործընթացները կհասնեն այն կետին, երբ անհրաժեշտ կլինի որևէ որոշում ընդունել, ես վստահ եմ, որ մենք՝ նկատի ունեմ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներին, կընդունենք այդ որոշումը։

Իհարկե, այս համատեքստում Ռուսաստանի Դաշնության հետ մեր հարաբերությունները երբեք չեն եղել և չեն լինի կասկածի տակ, որովհետև, ինչպես արդեն նշել եմ, այս կապերն ու հարաբերությունները շատ խորն են և քննարկման ենթակա չեն։

Իհարկե, մենք համագործակցում ենք նաև էներգետիկայի ոլորտում, և այստեղ նույնպես ունենք ավանդաբար ուժեղ կապեր և համագործակցություն։ Պետք է ասեմ, որ մենք այժմ շատ սերտ աշխատում ենք ռուսական կողմի հետ՝ նոր տեխնոլոգիաների ոլորտը զարգացնելու համար, նկատի ունեմ էներգետիկայի նոր տեխնոլոգիաները, որովհետև Հայաստանում շատ լավ են զարգանում էներգետիկայի նոր տեխնոլոգիաները՝ արևային էներգետիկան և այլն։

Դուք գիտեք, որ Ռուսաստանի Դաշնության հետ մենք քննարկում ենք նաև նոր ատոմային էլեկտրակայանի կառուցման հարցը։ Այս հարցերում մենք լիովին թափանցիկ ենք, որովհետև չենք թաքցնում, որ այս հարցերը քննարկում ենք ոչ միայն ռուսաստանյան գործընկերների, այլ նաև այլ գործընկերների հետ, որովհետև փնտրում ենք Հայաստանի Հանրապետության համար ամենաշահավետ առաջարկը։

Ինչպես արդեն ասացի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաստատվել է խաղաղություն, և Դուք հիշատակեցիք նախագահ Թրամփի անունը, և ակնհայտ է, որ նա իր ներդրումն է ունեցել այս գործընթացում, սակայն ակնհայտ է նաև, որ Դուք անձամբ նույնպես խաղացել և շարունակում եք խաղալ առանցքային, շատ կարևոր դեր Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում։ Այս բոլոր գործընթացներում Դուք միշտ աջակցել եք, մենք մշտապես եղել ենք սերտ կապի մեջ, ես պարբերաբար տեղեկացրել եմ Ձեզ, թե ինչ գործընթացներ են ընթանում։ Եվ, ի դեպ, անցյալ տարվա օգոստոսին, երբ ես վերադարձա Վաշինգտոնից և զանգահարեցի Ձեզ, ես այն ժամանակ ասում էի, որ այն, ինչ տեղի ունեցավ Վաշինգտոնում, նաև մեր հարաբերությունների համար նոր հնարավորություններ է բացում։

Եվ այժմ դա փաստ է՝ ես արդեն հիշատակեցի Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև երկաթուղային կապը։ Մենք այս թեմայի վրա աշխատել ենք տասնամյակներ, բայց, ցավոք, երբեք չի հաջողվել հասնել նման որոշման։

Ինչ վերաբերում է Ղարաբաղի հետ կապված հարցերին, ես արդեն շատ թափանցիկ և հրապարակայնորեն հայտարարել եմ Հայաստանի Հանրապետությունում, որ մենք չպետք է շարունակենք ղարաբաղյան շարժումը, որովհետև Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև արդեն հաստատվել է խաղաղություն, և Հայաստանը և Ադրբեջանը ճանաչել են միմյանց տարածքային ամբողջականությունը, քաղաքական անկախությունը և ինքնիշխանությունը՝ 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի հիման վրա, ինչը նշանակում է, որ մենք փոխադարձաբար ճանաչում ենք, որ անկախ Հայաստանը 100%-ով նույնական է Խորհրդային Հայաստանին, իսկ անկախ Ադրբեջանը՝ 100%-ով նույնական է Խորհրդային Ադրբեջանին։

Կարծում եմ, որ սա բավական ամուր հիմք է խաղաղության հետագա զարգացման համար։ Եվ, իհարկե, ցանկանում եմ ևս մեկ անգամ շնորհակալություն հայտնել Ձեզ այն աջակցության համար, որը ես միշտ զգացել եմ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության հաստատման գործընթացում։ Ղարաբաղի հարցով մենք բազմիցս ենք դա քննարկել, հիմնականում աշխատանքային ձևաչափով։ Այո, մենք ճանաչել ենք Ղարաբաղն Ադրբեջանի կազմում, սակայն դա արել ենք միայն այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանի Դաշնության բարձրագույն ղեկավարությունը երկու անգամ հրապարակայնորեն այդ մասին հայտարարել է, և Դուք հիշում եք՝ մենք այդ մասին բազմիցս խոսել ենք։ Եվ մեր խնդիրները ՀԱՊԿ-ի հետ նույնպես երբեք չենք թաքցրել, որովհետև 2022 թվականին ունեինք կոնկրետ իրավիճակ։ Եվ, իմ կարծիքով, ՀԱՊԿ-ի մեխանիզմները պետք է գործարկվեին, բայց դրանք չգործարկվեցին, և դա, իհարկե, հանգեցրեց այն իրավիճակին, որը մենք ունենք ՀԱՊԿ-ի հետ հարաբերություններում։ Մենք այժմ չենք մասնակցում ՀԱՊԿ-ի աշխատանքներին պարզ պատճառով՝ մենք մինչ օրս ի վիճակի չենք բացատրել մեր ժողովրդին, մեր քաղաքացիներին, թե ինչու ՀԱՊԿ-ը չարձագանքեց, և չարձագանքեց ի հեճուկս այն պարտավորությունների, որոնք գոյություն ունեն Հավաքական անվտանգության պայմանագրի համաձայն։

Ինչ վերաբերում է մեր ներքաղաքական գործընթացներին, Դուք գիտեք, Հայաստանը ժողովրդավարական երկիր է, և մեզ մոտ գրեթե մշտապես առկա են քաղաքական գործընթացներ, և դա մեզ համար արդեն սովորական երևույթ է։ Փաստացիորեն տարին երկու անգամ մեզ մոտ անցկացվում են համայնքային ընտրություններ, որոնք նույնպես շատ քաղաքականացված են, որովհետև մեր քաղաքական բարեփոխումների արդյունքում այնտեղ ևս մարդիկ քվեարկում են քաղաքական կուսակցությունների օգտին կամ դեմ։ Ուզում եմ ասել, որ մեզ մոտ կան քաղաքացիներ, որոնք կարծում են, թե Հայաստանում չափազանց շատ է ժողովրդավարությունը։ Բայց սա մեզ համար սկզբունքային հարց է։ Մեզ մոտ, օրինակ, սոցիալական ցանցերը 100%-ով ազատ են, ընդհանրապես որևէ սահմանափակում չկա, և շատ քաղաքացիներ կարծում են, որ դա չափից շատ է։

Եվ ընդհանուր համատեքստում, անկեղծ ասած, մեզ մոտ ազատազրկման վայրերում քաղաքական գործընթացների մասնակիցներ չկան։ Եվ ես կցանկանայի ուշադրություն հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ, օրինակ, մեզ մոտ սպասվում են խորհրդարանական ընտրություններ։ Սրանք պատգամավորների ընտրություններ են, և դե ֆակտո նաև վարչապետի ընտրություններ են։ Եվ ես ուզում եմ Ձեր ուշադրությունը հրավիրել այն փաստի վրա, որ այս ընտրություններին կարող են մասնակցել միայն այն քաղաքացիները, որոնք ունեն բացառապես հայկական անձնագիր։ Այսինքն՝ ամենայն հարգանքով, բայց ռուսական անձնագիր ունեցող անձինք, Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության համաձայն, չեն կարող լինել ո՛չ պատգամավորի թեկնածու, ո՛չ վարչապետի թեկնածու։ Այստեղ որևէ սահմանափակում չկա։

Եվ ես 100%-ով վստահ եմ՝ Դուք գիտեք, որ Ռուսաստանի Դաշնության հետ մեր հարաբերությունները և մեր անձնական հարաբերությունները վերջին տարիներին անցել են բազմաթիվ փորձությունների միջով։ Եվ ես շատ ուրախ եմ և ուզում եմ ևս մեկ անգամ շնորհակալություն հայտնել այն վստահության մթնոլորտի համար, որը ստեղծել եք առաջին հերթին Դուք, որովհետև եթե Դուք չցանկանայիք, որ մեր միջև լինեն նման բաց և վստահելի հարաբերություններ, կարծում եմ՝ ակնհայտ է, որ ես չէի կարողանա դա անել։ Եվ ուզում եմ ևս մեկ անգամ շնորհակալություն հայտնել Ձեզ։

Եվ ես վստահ եմ, որ մեր առաջիկա ընտրությունների արդյունքում Հայաստանում ժողովրդավարությունը և ժողովրդի իշխանությունն էլ ավելի կամրապնդվեն, և մեր հարաբերությունները նույնպես, և ընտրությունների արդյունքներով դրանք կշարունակեն դինամիկ զարգանալ։ Իհարկե, ես արդեն ասել եմ, որ մեր օրակարգը շատ հագեցած է, սակայն կան նաև բազմաթիվ հնարավորություններ, որոնք դեռ չեն օգտագործվել։ Ես վստահ եմ, որ մեր երկխոսության արդյունքում այդ հնարավորությունները կօգտագործվեն։ Շնորհակալություն։