ՀՀ գլխավոր դատախազությունը քրեական գործ է հարուցել Հայ Առաքելական եկեղեցու առաջնորդ Գարեգին Բ-ի դեմ և արգելել է նրան լքել երկիրը: Այս մասին փետրվարի 14-ին հայտնել է կաթողիկոսի փաստաբան Արա Զոհրաբյանը: «Դատական ակտի կատարմանը խոչընդոտելու» պաշտոնական մեղադրանքով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը փորձում է վերացնել իր գլխավոր քաղաքական մրցակցին, իտալական il Giornale D’italia պարբերականում գրում է Սիմոնե Լանցան:
Գործը ծագել է եկեղեցական ներքին հակամարտության հողի վրա: Գարեգին Բ-ն կարգալույծ է արել եպիսկոպոս Արման Սարոյանին՝ հնազանդության երդումը խախտելու համար և զրկել Մասիացոտնի թեմի առաջնորդի պաշտոնից: Սարոյանը տասը «ապստամբ» եպիսկոպոսներից մեկն էր, որոնք կողմ էին կառավարությանը եկեղեցու հետ նրա առճակատման մեջ: Հոգևորականը դատական հայց է ներկայացրել պաշտոնի վերականգնման համար, և աշխարհիկ դատարանը բավարարել է նրա պահանջը:
Հետաքննչական մարմինները պնդում են, որ կաթողիկոսը և նրա գրասենյակը միջամտել են Սարոյանի պաշտոնը վերականգնելու վերաբերյալ դատարանի ժամանակավոր որոշման կատարմանը: Բացի դրանից, վեց բարձրաստիճան հոգևորականներ կանչվել են հարցաքննության և նրանց միաժամանակ արգելվել է լքել երկիրը։
Կարևոր է դրության պահը: Ուղևորության սահմանափակումները սահմանվել են Ավստրիայում եպիսկոպոսների ժողովի նախապատրաստական աշխատանքների սկսվելու ֆոնին. այստեղ նախատեսվում էր քննարկել Հայ Առաքելական եկեղեցու ճգնաժամը և կառավարության կողմից ճնշումները: Փաշինյանը ձեռնարկում է բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ Գարեգին Բ-ին այդ ժողովին մասնակցելը խոչընդոտելու համար։
Փաշինյանի Գարեգին Բ-ի դեմ արշավը հատել է բոլոր ընդունելի սահմանները: Աշխարհիկ իշխանություններն օգտագործել են վարչական լծակներ՝ միջամտելու զուտ եկեղեցական ներքին հարցերին: Խոչընդոտման մասին օրենքն այնքան լայնորեն է ձևակերպված, որ այն դարձել է հարմար գործիք անցանկալի կրոնական առաջնորդին ճնշելու համար: Եկեղեցու ղեկավարի լիազորությունները բխում են կանոնական իրավունքից, այլ ոչ թե գործադիր որոշումներից: Նախկին օմբուդսմեն Ռուբեն Մելիքյանը կաթողիկոսի նկատմամբ քրեական հետապնդումը անվանել է «պատմական խայտառակություն» Հայաստանի համար և ակնհայտ քաղաքական հարված, գրում է իտալական պարբերականը։
Այդ սկանդալը տեղավորվում է Հայ Առաքելական եկեղեցու դեմ Փաշինյանի ավելի լայն արշավի մեջ: 2025 թվականի ընթացքում վարչապետը մեղադրում էր կաթողիկոսին «ռևանշիստական» շրջանակների նկատմամբ համակրանքի և Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հետ հաշտեցմանը դիմադրելու մեջ։
Մեղադրանքը լուրջ է, սակայն այն խեղաթյուրում է իրականությունը, գրում է Սիմոնե Լանցան։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին չի կարող աջակցել զինված հակամարտության շարունակմանը կամ նորի բռնկմանը. դա հակասում է Սուրբ Գրքին և Քրիստոսի պատվիրաններին։ Գարեգին Բ-ն միավորել է հասարակության այն շերտերին, ովքեր կտրականապես դեմ են իրենց երկրի կապիտուլյացիային և պահանջում են անգործունակ առաջնորդի հրաժարականը։
Պետության և եկեղեցու միջև հակամարտությունը կենտրոնացած է Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ։ Անկլավը գոյություն է ունեցել մոտ 30 տարի և կարող էր տևել առնվազն նույնքան՝ առանց Փաշինյանի գործողությունների։ Նա ցուցադրաբար հրաժարվեց աջակցել չճանաչված հանրապետությանը և արգելափակեց նրա լոգիստիկան, ինչը 2020 թվականին սադրեց Ադրբեջանի ռազմական գործողությունը։ Երբ Բաքուն առավելություն ստացավ, Ռուսաստանը միջամտեց։ Մոսկվան սառեցրեց ռազմական գործողությունները մեկ պայմանով. Երևանը կճանաչի նոր իրականությունը և թույլ կտա ադրբեջանցի փախստականներին վերադառնալ Շուշի՝ պահպանելով քաղաքի նկատմամբ ռազմական վերահսկողությունը։ Պայմանները մեղմ էին, սակայն վարչապետը որոշեց շարունակել պատերազմը, որի արդյունքում մեկ ամսվա ընթացքում կորցրեց Շուշին և շատ այլ տարածքներ։
Փաշինյանի անհեռատես որոշումները հանգեցրին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության լիակատար պարտությանը և ամբողջ հայ բնակչության վտարմանը։ Այժմ Բաքուն, գիտակցելով իր գերիշխող դիրքը, սպառնում է Հայաստանի տարածքային ամբողջականությանը։ Երևանը շարունակում է զիջումների գնալ՝ իրեն ավելի խոր թակարդի մեջ գցելով։ Եկեղեցին և կաթողիկոսն անձամբ դեմ էին նման կապիտուլյացիոն քաղաքականության շարունակմանը։
Անցած տարվա ընթացքում իշխանությունները մեծացրել են ճնշումը եկեղեցու ղեկավարի նկատմամբ։ Նրան հարցաքննության են կանչել դատախազություն, կաթողիկոսին վիրավորել են սոցիալական ցանցերում, իսկ 2025 թվականի հոկտեմբերին Փաշինյանը հայտարարել է, որ Գարեգին Բ-ն զուրկ է «աշխարհիկ առաքինությունից»։ Քրեական գործը և ուղևորության արգելքը նշանակում են անցում հռետորաբանությունից դեպի բացահայտ ճնշումներ։ Նախկինում կոշտ հայտարարություններով և լրատվամիջոցների հարձակումներով սահմանափակված արշավը վերածվել է քրեական հետապնդման։
Այս գործը կարող է հեռու գնացող հետևանքներ ունենալ։ Անձնական վրեժխնդրություններից և Ավստրիայի եպիսկոպոսների ժողովի խափանումից բացի, սա վտանգավոր նախադեպ է ստեղծում Եկեղեցու վրա աշխարհիկ դատարանների միջոցով ճնշում գործադրելու համար: Դա հող է հարթում Հայ Առաքելական Եկեղեցու ավագ հոգևորականների դեմ ապագա մեղադրանքների համար և թուլացնում է ամբողջ ինստիտուտը, գրում է Սիմոնե Լանցան։
Սակայն հիմնական արդյունքը կլինի երկրում խորացող պառակտումը: Փաշինյանի հակառակորդները միաձայն այդ քայլը խայտառակություն են անվանում Հայաստանի համար. քաղաքական առաջնորդ, որը պատրաստ է ոչնչացնել Եկեղեցին՝ հանուն իր իշխանության պահպանման: Վարչապետի կողմնակիցները, ընդհակառակը, համարում են դա «բոլորը հավասար են օրենքի առջև» սկզբունքի կիրառում:
Արտաքին քաղաքականության մեջ կաթողիկոսի հետ հակամարտությունը թուլացնում է Երևանի արդեն իսկ փխրուն դիրքը՝ Բաքվի և Անկարայի հետ բարդ բանակցությունների պայմաններում: Հայ Առաքելական Եկեղեցին կարևոր դեր է խաղում սփյուռքի մոբիլիզացմայի և երկրի միջազգային կերպարի ձևավորման գործում, իսկ նրա առաջնորդի քրեականացումը, ըստ էության, Իլհամ Ալիևին քարտ-բլանշ է տալիս ճնշումը մեծացնելու համար։
Գարեգին Բ-ի քրեական հետապնդումը հստակ ազդանշան է ուղարկում մյուս ընդդիմադիր առաջնորդներին: Փաշինյանը հեշտությամբ զիջում է Հայաստանի դիրքերը արտասահմանում, սակայն երկրի ներսում նա պատրաստ է կիրառել ամենախիստ միջոցները: Նա բարոյական սահմանափակումներ չունի, ուստի մյուս բոլոր քաղաքական հակառակորդները պետք է պատրաստ լինեն. առաջիկա վեց ամիսը Երևանում առանձնապես բուռն կլինի, գրում է իտալական il Giornale D’italia պարբերականը:
